PENGERTIAN NAMA-NAMA KELUARGA
Friday, September 9th, 2005
RINGKASAN
PENGERTIAN NAMA-NAMA KELUARGA
ORANG MINAHASA
(Oleh W.J.Pangemanan/V.O.Luntungan)
Nama keluarga yang telah digunakan sebagai nama keturunan bagi orang Minahasa atau lebih dikenal dengan istilah FAM, diambil dari nama keluarga yang digunakan oleh kepala rumah tangga (orang tua lelaki). Setiap anak yang lahir dalam perkawinan yang sah, otomatis disamping nama depannya, melekat pula nama keturunan keluarga dari sang Bapak. Khusus bagi seorang wanita yang telah kawin maka nama keluarga sang suami langsung disisipkan diantara nama depan dengan nama keturunan keluarga sang wanita tersebut.
Selanjutnya nama keturunan keluarga orang Minahasa memiliki ringkasan pengertian tertentu sebagai berikut :
A
Adam : Tenang Agou : Anoa
Akai : Penjaga Abutan : Pembersih
Andu : Tempat bersenang Anis : Penghalau
Antou : Nama kembang Anes : Tawakal
Alui : Pelipur lara Amoi : Teman sekerja
Awondatu : Yang dikehendaki Assah : Pembuka jalan
Awui : Senang Arina : Tiang tengah
Aling : Pembawa Angkouw : Keemasan
B
Batas : Pemutus Bokong : Mengikat
Bella : Pasukan Bolang : Penangkap ikan
Boyoh : Pendamai Bolung : Perisai
Buyung : Penurut Bororing : Pembuat roreng
Bokau : Bibit emas
D
Dapu : Mematahkan Dien : Dihiasi
Datu : Pemimpin Dengah : Hakim
Dendeng : Suara yang terang Dededaka : Panah lidi hitam
Doringin : Penari Damopoli : Jujur dan adil
Dumbi : Didepan Dondokambei : Prinsip tetap
Dayoh : Karunia Dipan : Ukuran depa
Dimpudus : Cerdik kepalanya Donsu : Jimat penolak
Doodoh : Penggerak Dusaw : Pembuka
Dotulong : Pahlawan besar Dumanauw : Pemenang
Dungus : Berkedudukan Datumbanua : Kepala Walak
Damongilala: Benteng Dumais : Menggenapi
Dompis : Pekerja baik Dewat : Menyeberangi
Dondo : Prinsip
E
Egam : Menjaga Ekel : Lirikan
Eman : Dipercaya Emor : Lengkap
Egetan : Lonceng kecil Elean : Arah barat
Endei : Dekat Engka : Pegang
Ering : Kurang besar Enoch : Pilihan
G
Ganda : Bambu besar Gigir : Mengikis rata
Gerungan : Bunga-bunga ukiran Girot : Pemutus
Gerung : Bunga ukiran Gimon : Rupa yang indah
Gonta : Langkah Gumalag : Menanduk
Goniwala : Cerdik akal Gumansing: Pembujuk
Gosal : Timbunan Gumion : Pegangan
Goni : Cerdik
I
Ilat : Menunggu Inarai : Baju jimat
Imbar : Yang dibuang Ingkiriwang : Dari angkasa
Inolatan : Pegang tangan Item : Hitam
Intama : Pembawa
K
Kambey : Bunga hias Komaling : Pembawa
Kaeng : Sempit Kolibu : Banyak bekerja
Kaunang : Cerdik Kopalit : Pendamai
Kaawoan : Mampu kerja Koloday : Saudara lelaki
Kaes : Menyiram Kontul : Kerja sendiri
Kairupan : Kekuatan Kodongan : Mengecil
Kalangi : Dari langit Koyansouw : Pengipas
Kalici : Mempesona Kondoi : Lurus kedudukannya
Kaloh : Sahabat setia Koropitan : Penghukum
Kalonta : Perisai kayu Korah : Suka panas matahari
Kalesaran : Pusat segala usaha Koraah : Suka panas matahari
Kalengkongan: Tepat berjatuhan Korompis : Hasil kerja yang baik
Kalalo : Amat berani Koleangan : Pemain
Kalempouw : Kawan baik Kowonbon : Tahan uji
Kalempou : Mengunjungi Kowaas : Penggemar barang kuno
Kalumata : Pedang perang Kountud : Kerja sendiri
Kaligis : Sama keluarga Kotambunan : Penimbun
Kalitow : Tertinggi Korouw : Perkasa
Kambong : Obor Korengkeng : Penakluk
Kamagi : Bunga hias Kenap : Genapkan
Kamu : Pegang teguh Kekung : Pedang perisai
Kandou : Bintang pagi Keles : Bayi
Kandio : Amat kecil berarti Kembuan : Sumber
Kaparang : Pandai mengukir Kembal : Agak lemah
Kapantouw : Pembuat Kerap : Seiring
Kapele : Amat tegas Kere : Testa
Kapoyos : Dukun pijat Koly : Suka kerja
Kapoh : Pemuja Korua : Membagi dua
Karamoy : Penunjuk Kepel : Penakluk
Karuyan ; Di kejauhan Kewas : Tumbuhan
Karwur : Subur Kelung : Perisah
Karau : Antara Kesek : Penuh sesak
Karinda : Kawan serumah Kembau : Kurang kuat
Karundeng : Pengusut Keincem : Penyimpan rahasia
Kawatu : Pendirian teguh Kowulur : Ke gunung
Kawengian : Bintang sore Kojongian : Penggeleng kepala
Kawulusan : Benteng Kowu : Penempah
Kawilarang : Diatas terbuka Komaling : Penghormat
Kawung : Tersusun keatas Kirangen : Dimalui
Kawuwung : Berkelebihan Khodong : Kecil, menentukan
Kaat : Penglihatan Kiroiyan : Pengembara
Kaendo : Teman mapalus Kilapong : Batu kilat
Kainde : Ditakuti Kindangen : Yang diberkati
Katopo : Keturunan opo Kumaunang : Penyelidik cerdik
Katuuk : Pemegang rahasia Kumaat : Melihat
Kasenda : Kawan sehidangan Kumayas : Membongkar
Kumendong : Pengumpul tenaga Kumolontang : Melompat keliling
Kumontoy : Lurus hati Kulit : Kecukupan
Kusoi : Cerdik Kullit : Cukup
Kusen : Penutup Kuhu : Menampakkan
Kupon : Diharapkan
L
Lala : Berjalan Lempas : Kedudukan
Lalu : Pendesak Lempou : Kunjungan
Lalowang : Perlumba Lembong : Pembalas budi
Lalamentik : Semut api Lensun : Diharapkan
Laluyan : Melintasi Lewu : Tersendiri
Lampah : Tak seimbang Lengkong : Pendidik
Lampus : Tembus Lengkoan : Penghalang
Langi : Tinggi Lengkey : Dimuliakan
Langitan : Tinggian Leong :
Main
Lantang : Berharga Legi : Menipis
Langelo : Menapis Legoh : Penelan manis pahit
Langkai : Dihormati Lepar : Tujuan
Languyu : Tanpa tujuan Lesar : Halaman
Lanes : Kurang semangat Liando : Penimbang
Lantu : Penentu Lincewas : Tumbuhan obat
Laoh : Manis Limbat : Berganti
Lasut : Pemikir cerdas Limbong : Ingat budi
Lambogia : Paras jernih Lintang : Bunyi-bunyian
Lapian : Teladan Lintong : Pusat persoalan
Liogu : Jernih Limpele : Penurut
Liwe : Air mata Lolong : Bulan
Liu : Bijaksana Longdong : Penjaga
Litow : Tinggi Londa : Perahu
Ludong : Kepala negeri Lontaan : Pembuka jalan
Lumangkun : Penyimpan rahasia Lonan : Ramah
Lumanau : Biasa berenang Londok : Tinggi
Lumatau : Berpengetahuan Lontoh : Tinggi keatas
Lumempouw : Meliwati Loho : Perindu
Lumenta : Terbit Lolombulan : Bulan purnama
Lumentut : Bukti Lomboan : Lemparan keatas
Lumintang : Menunggalkan Lompoliu : Pengajar
Lumingas : Membersihkan Lowai : Bayi lelaki
Lumoindong : Melindungi Loing : Pengawas
Lumondong : Berlindung Lowing : Mengawasi
Lumowa : Meliwati Losung : Pendesak
Luminuut : Berpeluh Lumi : Meminggir
Lumingkewas : Tepat dlm segala hal Lutulung : Penolong
Lumunon : Muka bercahaya Luntungan : Memiliki jambul
M
Makaliwe : Air mata Mamanua : Pembuka negeri
Manampiring : Membuat jalan Manaroinsong: Sumber air
Mamba : Ditetapkan Mentu : Rasa
Mambo : Penetapan Mesak : Pendesak
Mambu : Pemberi supa Mekel : Lindungi
Mamentu : Pemberi rasa Mema : Berbuat
Mamarimbing : Pemberi kesuburan Mendur : Berguntur
Mamesah : Pembuka rahasia Mewengkang : Pembuka jalan
Mamoto : Penjelasan Mende : Pemalu
Mamuaya : Pemberi Mengko : Teka-teki
Mamusung : Penangkal Mentang : Pemutus
Mamahit : Dukun obat pahit Mewoh : Lemah lembut
Mamantouw : Penubuat Moningka : Penambah tenaga
Mamangkey : Pengangkat Mongkau : Mencari emas
Mamuntu : Mencapai puncak Moniung : Menangis kecil
Mamengko : Pemberi teka-teki Mononutu : Pekerja tekun
Manapa : Pertanyaan Montong : Pembawa
Mandey : Pandai Montung : Pengangkat
Manarisip : Membetulkan Mongkaren : Membongkar
Mandagi : Menghiasi bunga Moniaga : Kebesaran
Manebu : Dewa peninjau Mononimbar : Suka memberi
Mangkey : Angkat Montolalu : Pembagi tugas
Mangare : Minta dibujuk Mondong : Menyembunyikan
Mangempis : Merendahkan diri Mongula : Pemohon berkat
Mangowal : Pemancung Mongisidi : Saksi dan bukti
Manalu : Ditingkatkan Mongkol : Mematung
Manayang : Pergi jauh Mondigir : Meratakan
Manurip : Menyisip Mondou : Berangkat pagi
Manimporok : Ke puncak Mongilala : Pengusir musuh
Mandang : Melambung tinggi Mondoringin : Meratakan jalan
Manangkod : Menahan musuh Mongi : Kuat kekar
Mantiri : Pembuat benda halus Moninca : Pembuah ramai
Mantik : Meneliti/menulis Momuat : Pengurus jamuan
Manopo : Bersama datuk (opo) Momongan : Pemilik
Mangundap : Berbahaya Momor : Persatuan yang baik
Mangindaan : Tahan uji Mogot : Penebus
Manua : Negeri Mokalu : Bersaudara
Mantoauw : Nubuat Mokolensang : Berdiam diri
Manese : Bertindak dahulu Mokorimban : Pemberani
Manus : Taruhan Motto : Jelas
Manorek : Mengganggu Mince :
Main
Makal : Penutup lubang Mincelungan : Main perisai
Makatuuk : Hidup sentosa Minder : Menderu
Makarawis : Puncak gunung Mingkid : Pemberi acuan/konsep
Makangares : Mengharap Muaya : Berani
Makawulur : Dihormati Mumek : Penyelidik
Makarawung : Tinggi usaha Mumu : Simpanan cukup
Makawalang : Orang kaya Mundung : Bernaung
Makadada : Memuaskan Mukuan : Mempunyai buku
Makaley : Melindungi/menutup Mudeng : Berdengung jauh
Makaoron : Mengulung musuh Mussu : Penjaga setia
Makisanti : Dengan pedang Musak : Didesak
Makiolol : Selalu ikut Muntu : Gunung
Malingkas : Tetap berada Muntu untu : Gunung bersusun
Mailangkai : Yang ditinggikan Muntuan : Ke gunung
Mainsouw : Bersaudara 9 Masing : Bergaram
Mailoor : Disenangi Mawikere : Teladan
Maindoka : Kecukupan Mawuntu : Kedudukan tinggi
Mait : Obat pahit Maweru : Pembaharu
Matindas : Ramping Mawei : Pembimbing
Masinambau : Tujuan pasti Maengkong : Mendidik
Maramis : Menggenapi Maengkom : Penakluk
Maringka : Berkekuatan Masie : Tumbuhan obat
Marentek : Tukang besi Mapaliey : Menakuti musuh
Maukar : Menjaga Masoko : Pokok
N
Nangon : Diangkat Ngangi : Di hati
Nangoy : Dipikul Ngion : Diperoleh
Nayoan : Diberi berkat Ngala : Dirintangi
Naray : Jimat Ngantung : Ditimbulkan
Nangka : Diangkat Ngayouw : Dmajukan
Nelwan : Tempat terbang Nender : Gerakan
O
Opit : Jepitan Ombeng : Kelebihan
Ogi : Goyang Ompi : Tertutuo
Ogotan : Kena dendam Ombu : Cetakan rupa
Ogot : Hakimi Onsu : Jimat
Oleng : Pikulan Ondang : Pedang
Oley : Teladan Otay : Bertawakal
Oroh : Perselisihan
P
Paat : Pengangkat Pele : Jimat
Paila : Cukup besar Pelengkahu : Emas tulen
Pai : Besar Pepah : Lemah lembut
Palar : Tapak tangan Pesik : Pancaran bara
Palit : Bekas luka Pendang : Pengajar
Palenewen : Dibenamkan Pesot : Cekatan
Palenteng : Peniup Piay : Biasa
Palangiten : Sinar matahari Pinaria : Hubungan erat
Palilingan : Nasehat baik Pioh : Cucu
Panda : Pinter Pitong : Memungut
Pandi : Penghancur Pitoy : Diikuti
Pandey : Pinter, pandai Pinangkaan : Tempat yang tinggi
Pandean : Amat pandai Pinantik : Ditulis
Pandelaki : Pemegang bibit Piri : Semua satu
Pandong : Tenaga kuat Polii : Pelita
Pangkerego : Suara nyaring Poli : Tempat suci
Pangkey : Diangkat Poluakan : Air berkumpul
Pangemanan : Dipercaya Pola : Pengajak
Pangau : Jauh kedalam Pondaag : Pendamai
Pangila : Berlebihan Pongayouw : Penghulu perang
Pangalila : Berlebihan Pongilatan : Berkilat
Panambunan : Timbunan besar Pontoh : Pendek
Pantonuwu : Tegas Pontororing : Bercahaya
Pantouw : Penolong bijaksana Ponamon : Pengasih
Paseki : Pengikat Ponosingon : Terbang
Parengkuan : Kepala jimat Pontoan : Menunggu
Paruntu : Tempat ketinggian Posumah : Pembagi
Pauner : Tengah Politon : Gembira selalu
Pasla : Tepat tujuan Ponggawa : Pemberani
Pakasi : Pemberian Pomantouw : Penubuat
Pua : Buah Porayouw : Perenang
Purukan : Punya kedudukan Polimpong : Didewakan
Pungus : Pengawas Poraweouw : Penunjukan
Putong : Penyelidik Pongoh : Berisi padat
Punuh : Orang terdahulu Podung : Dijunjung
Pusung : Penangkal serangan Poyouw : Yang diberikan
Pinontoan : Menunggu Pontoan : Menunggu
Porong : Tudung kepala Potu : Tekun
R
Ranti : Pedang Rengku : Tundukan
Ransun : Bawang Rengkung : Dihormati
Rantung : Terapung Rengkuan : Ditunduki
Raintung : Daun bergerigi Repi : Pemikir
Rambi : Bunyi merdu Retor : Penghalang
Rambing : Bunyi suara merdu Rempas : Memasak
Rambitan : Tambahan bunyi Rembet : Berpegang teguh
Rampangilei : Kembar bersih Rei : Bebas celaka
Rampen : Kelebihan Regar : Bebas
Rampengan : Berkelebihan Rembang : Burung rawa
Raranta : Naik tangga Robot : Lebih
Rarun : Sudah tua Rogi : Banyak bicara
Rares : Sehat Rompis : Pekerja baik/rukun
Rau : Jauh Rondo : Lurus
Ratag : Terlepas Roring : Kemuliaan
Ratu : Batu jumat Rorimpandey : Sempurna
Ratumbuisang: Batu berbintik Rolangon : Berantai
Ratuwalangon: Batu panjang Rolos : Kepala
Ratulangi : Jimat dari langit Rosok : Tepat
Ratuwandang : Batu merah Rooro : Penggerak
Ratuwalangaouw: Batu berantai Rombot : Dilebihi
Rauta : Dewata Rompas : Penyimpan rahasia
Rasu : Penyimpan Rondonuwu : Bicara lurus
Rindengan : Bergerigi Rogahang : Berkeringat
Rimper : Potong rata Rori : Dihormati
Rindo-rindo : Suara gemuruh Rorintulus : Cahaya
Rindengan : Sama-sama Ruidengan : Bersama
Rumincap : Berhati baik Runturambi : Kehormatan
Rumimpunu : Yang dimuka Rumagit : Menyambar
Rumenser : Tetesan air Rumayar : Mengibarkan
Rumende : Mendekati Rumampen : Jadi satu
Rumampuk : Memutuskan Rumbay : Tidak perduli
Rumambi : Membunyikan Rumengan : Sejaman
Rumokoy : Membangunkan Rumpesak : Kedudukan
Ruaw : Bulan purnama
S
Sambouw : Bunga kayu Sembung : Bunga
Sambuaga : Bunga kayu cempaka Sorongan : Bergeser
Sambul : Berlimpah Solang : Pedang
Sambur : Melimpah Sompotan : Meluputkan
Samola : Membesar Somba : Pelindung
Salangka : Benda persembahan Sompi : Penyimpan rahasia
Salendu : Banyak ide Soputan : Letusan
Sangkal : Satu paras Sondakh : Pengawas
Sangkaeng : Paras kecil Sigar : Kaya
Sarundayang : Pengiring Sigarlaki : Kekayaan
Sarayar : Buka jemuran Singkoh : Dibatasi
Saraun : Sepintas remaja Sinaulan : Penasehat
Sarapung : Perkasa Sinolungan : Memprakarsai
Sariowan : Pelancong Singal : Perintang musuh
Saul : Lengah Simbar : Terbuang
Seko : Sentakan Simbawa : Banyak kemauan
Sembel : Penuh Sirang : Potongan
Semeke : Tertawa Siwu : Penghancur musuh
Senouw : Cepat Siwy : Siulan
Senduk : Senang Sumanti : Mempergunakan
Sengke : Guling Sumaiku : Panjang idenya
Sengkey : Pengguling Sumakul : Menewaskan
Seke : Perorangan Sumakud : Menewaskan
Sepang : Cabang jalan Sumangkud : Terikat
Sualang : Karunia Sumarauw : Pendidik
Suatan : Pengharapan Sumarandak : Gemerincing
Suak : Kepala Sumesei : Pengawas
Suot : Puas Sumendap : Menyinari
Supit : Menjepit musuh Sumilat : Mengangkat
Suwu : Serbu Sumlang : Main pedang
Surentu : Banyak bicara Sumolang : Memainkan pedang
Sundah : Tidak menetap Sumual : Memiliki kelebihan
Sungkudon : Buah persembahan Sumuan : Mengesahkan
Sumele : Pembatas
T
Taas : Kuat Tombokan : Pemukul akhir
Tambun : Timbun Tombokan : Berkelebihan
Tambuwun : Menandingi Towo : Dari atas
Tampemawa : Turun kelembah Togas : Pantang surut
Tampenawas : Memotong daun Tooi : Pengikut
Tampinongkol: Suka berkelahi Todar : Bertahan
Tampi : Setia Torar : Biasa matahari
Tampa
: Bunga Torek : Berkekurangan
Tampanatu : Bunga api Tompunu : Membuyarkan musuh
Tampanguma : Bunga mekar Toalu : Didepan
Tampemawa : Turun kelembah Tololiu : Penghambat
Tambalean : Menuju Barat Tongkeles : Percepat
Tambariki : Dibelakang Tombeng : Secepat angin
Tambarici : Dibelakang Tompodung : Dijunjung
Tambunan : Timbunan Tuera : Perintah
Tambayong : Gemar kekayaan Tuegeh : Tumpukan
Tambahani : Senang bersih Tular : Penasehat
Tamboto : Menghias kepala Tulusan : Menengahi
Tambuntuan : Puncak tinggi Tulus : Penengah
Tambingon : Keliling Tulenan : Tetap tolong
Tambengi : Amat cepat Tulandi : Pemecah batu
Tamon : Disayangi Tulung : Pandai menolong
Talumepa : Berjalan didaratan Tumanduk : Pelindung
Talumewo : Perusak Tumangkeng : Merombak
Tairas : Terangkat dari dalam Tumatar : Kebiasaan
Tandayu : Pemuji Tumbelaka : Diberkati
Tangkere : Teladan Tumbol : Penopang
Tangka : Amat tinggi Tumbei : Berkat
Tangkow : Nyanyian Tumbuan : Kaya
Tangkulung : Perisai pelinding Tumengkol : Penahan
Tangkudung : Perisai pelindung Tumembouw : Berteman
Tanod : Tambu Tumewu : Melenyapkan
Tanor : Tambur Tumilesar : Telentang
Tanos : Teratur Tumiwang : Mengingat
Tarandung : Jalan Tumiwa : Ingatan
Taroreh : Diangkat Tumilaar : Yang dirindukan
Tawas : Penawar mujarab Tumimomor : Tempat yang baik
Taulu : Dijunjung Tumonggor : Disiapkan
Tenggor : Menghilang Tumober : Hadiah
Tengges : Tempat memasak Tumondo : Tujuan pasti
Tengker : Bergemuruh Tumundo : Pembawa terang
Tendean : Tempat berpijak Tumurang : Pemberi bibit
Terok : Pedagang keliling Tumuyu : Yang dituju
Tinangon : Terangkat Tungka : Terangkat
Tindengen : Pemalu Tunas : Asli
Tikoalu : Penakluk Tundalangi : Tatapan dari langit
Tiwa : Menaiki puncak Turangan : Berkelebihan
Tiwow : Berniat Turang : Menopang
Tilaar : Kerinduan Tuwaidan : Lengkap
Timpal : Persekutuan Tuyuwale : Menuju rumah
Tirayoh : Senang dihormati Tuyu : Penunjuk
Tidayoh : Senang dihormati Timbuleng : Pemikul
Tintingon : Melambung Tikonuwu : Pandai bicara
Tiendas : Berkurang
U
Umbas : Kuat bersih Uguy : Pembawa rejeki
Umboh : Penolak bahaya Ukus : Kurang gemuk
Umpel : Menyenangkan Ulaan : Ditakuti
Untu : Gunung Undap : Cahaya sinar
Unsulangi : Diatas
W
Waani : Pahlawan Wenas : Penyembuh
Waha : Bara api Wenur : Persembahan
Wala : Cahaya Welong : Pemikul
Walalangi : Cahaya dari langit Welong : Kurang daya
Walangitan : Cahaya kilat Weku : Penasehat
Walanda : Cahaya berlalu Weol : Penasehat
Walandouw : Cahaya siang Wetik : Berperan
Walean : Komplek rumah Wilar : Pembuka
Waleleng : Rumah tersendiri Winokan : Men coba
Walebangko : Rumah besar Winerungan : Menghiasi
Walelang : Rumah tinggi Woimbon : Bercahaya
Walian : Dukun Wola : Cahaya
Walintukan : Taufan Wondal : Jimat
Waluyan : Lewat Wonte : Kuat teguh
Wahon : Moga-moga Wonok : Peruntuk
Wagei : Tertarik Wongkar : Membangun
Wagiu : Cantik/rupawan Worotikan : Pancarana api
Wakari : Teman serumah Worang : Kuat ikatan
Wanei : Prajurit Wotulo : Pembersih
Wantah : Patokan Wooy : Hujan rahmat
Wantasen : Yang jadi patokan Wowilang : Pendorong
Wantania : Patokan tetap Wowor : Obat kesohor
Wangania : Buat sekarang Wokas : Penyelidik
Wangko : Besar Wuisan : Pengusir
Watti : Nubut Wuisang : Mengusir
Watah : Be ani Wulur : Puncak
Watuseke : Berani Wuntu : Gunung
Watupongoh : Teguh Wungow : Bicara seenaknya
Waturandang : Batu merah Wungkana : Gelang jimat
Watung : Timbul terus Wurangian : Pemarah
Watugigir : Batu licin Wuwung : Kelebihan
Watuna : Biji bersih Wuwungan : Diatas atap
Wawointama : Cita-cita tinggi Wariki : Pendidik
Wawoh : Ketinggian Wauran : Cabut pilihan
Wawolangi : Di ketinggian
Waworuntu : Diatas gunung
Wawolumaya : Diatas puncak
